Een actieve Orde van Architecten

Dit is een pleidooi voor controle en handhaving in de bouw. Een pleidooi om risicovolle beslissingen te identificeren en te vermijden, vooraleer ze leiden tot een ontevreden klant in het beste geval, of tot een instorting met economische en lichamelijke schade in het slechtste geval. Omdat de Orde van Architecten haar bestaansrecht ontleent aan haar opdracht om te waken over de kwaliteit van het gebouwde patrimonium, wordt zij hierin rechtstreeks aangesproken.

Het zal de Orde van Architecten niet ontgaan zijn dat het voor de architect geen evidentie is om een ernstige verloning te bekomen voor zijn opdracht. Vroeger werd er handhavend opgetreden tegen architecten die te weinig ereloon vroegen. Niet dat die stok achter de deur veel indruk wekte, want zelfs vooraleer de Orde door neoliberale ideologieën wat dat betreft vleugellam gemaakt werd, waren er al veel collega’s die zich, onder druk van de markt, niet aan de ereloonbarema’s konden houden. Dat was te voorspellen. Economen laten weten dat zelfs met een performant prijs­handhavings­systeem een goede verloning niet gegarandeerd is. De markt zal in zo’n situatie immers de architecten onder druk zetten om voor die prijs allerlei diensten gratis mee te leveren.

Volgens diezelfde neoliberale ideologieën hadden de architecten zelf schuld aan hun miserabele verloningsvoorwaarden. Ze moesten het boetekleed aantrekken. Ze werden verweten zich niet te gedragen als ondernemers, ze moesten aan tijdsregistratie doen, ze moesten aan schaalvergroting doen of zich specialiseren, ze moesten zich beter in de markt zetten met elevator pitches, USP’s en andere buzzwords. Ondergetekende heeft al die paadjes bewandeld. Zonder succes. Opmerkelijk in dit verhaal is dat al die duur betaalde consultants geen waarborgen geven. Dat in tegenstelling tot architecten, die nauwelijks aan enige waarborgverplichting kunnen ontsnappen.

De architecten moeten zichzelf niets wijsmaken. Het enige wat de maatschappij van hen verwacht is garanties. Garanties dat het gebouwde patrimonium veilig is en blijft. Dat is de grondreden van de wettelijke context waarin de architect moet functioneren. Dat is de reden van de ‘gunst’ van het wettelijk monopolie. Wat dat betreft, is er voor het publiek geen verschil tussen deze of gene architect. Het kan de bouwheer niet schelen hoeveel uren er nodig zijn voor een ernstige studie van hun project. Ze zijn door de wetgever afdoende beschermd, dus waarom zou je voor de ene überhaupt meer betalen dan voor de andere, voor dezelfde wettelijk verankerde waarborgen?

De Coronacrisis heeft ons een spiegel voorgehouden. We hebben allen geleerd dat een oproep tot het gezonde verstand niet werkt. Want, zo vertellen psychologen ons, ieder vult dat gezonde verstand op geheel eigen wijze in, met als resultaat verwarring, onbegrip en uiteindelijk afhaken. De ene architect vindt het goed zo, de andere zou het niet eens overwegen om het zo op te lossen. Hoe kan je dan verwachten dat het publiek volgt?

Assumption is the mother of all fuck-ups’ zei de tegenspeler van Steven Seagal in ‘Under Siege 2’ uit 1995. Er liggen heel wat aannames, veronderstellingen, hypothesen, afspraken, toekenningen, titels en verhaallijnen aan de grondslag van hoe wij werken. Het feit dat de architect zijn beroep ‘in eer en waardigheid’ dient uit te oefenen, suggereert een soort van – denkbeeldige – onkwetsbaarheid tegen economische principes, die hem in werkelijkheid dwingen om moeilijk aanvaardbare risico’s te nemen. Ook heeft men aangenomen dat de instelling van het monopolie van de architect en de oprichting van de Orde van Architecten leiden tot een betere kwaliteit van het gebouwde patrimonium.

Mijn wetenschappelijke achtergrond zegt mij dat hypothesen dienen getoetst te worden aan de werkelijkheid. En wat kan de werkelijkheid mij vertellen? De Eurocodes – de normen die de stabiliteit van gebouwde constructies regelen – beloven mij dat de faalkans van een constructie binnen 50 jaar kleiner is dan ongeveer 1 op 10.000, als je ze volgt. Een beetje opzoekwerk op het internet leert mij dat er in de stad Antwerpen alleen al toch minstens 26 advocatenkantoren hun kost kunnen verdienen aan bouwrecht. Vergelijken we de statistieken van de rechtbanken met die van het aantal bouwvergunningen, dan weten we dat er voor elke 40 vergunningen er 1 project voor de rechter komt. Dat is een faalkans van 1 op 40. Dat is een enorme discrepantie met de doelstellingen van de normen. Dat kan twee dingen betekenen. Of de normen zijn bagger. Of de normen worden niet gevolgd. Ik gok op het tweede.

Ik ben ervan overtuigd dat er nog heel wat winst in de veiligheid van het patrimonium te halen valt, louter door het doen toepassen van de Eurocodes. In vele buitenlanden is de toepassing van de normen bij wet verplicht. In België is dat niet zo, maar ze kunnen afdwingbaar gemaakt worden via contracten en bestekken. De Orde kan, vanuit zijn opdracht, de toepassing van de Eurocodes deontologisch verplicht maken. Ze kan de nodige instrumenten ontwikkelen om hierop te controleren en te handhaven. Architecten, die de ter beschikking gestelde controle-instrumenten niet gebruiken, kunnen een tuchtsanctie oplopen. Tegelijkertijd kan ze zichzelf een actieve rol toebedelen in de normencommissies, waar ze erover kan waken dat de handhaving op de toepassing van de normen geen buitensporig complexe gelegenheid wordt.

Tijdens de coronacrisis werd controle en handhaving toegejuicht door zij die zich onbeschermd wisten tegen de predikers van het ‘gezond verstand’. Ik ben ervan overtuigd dat ook de welwillende bouwprofessional zich beter beschermd voelt door bijkomende, substantiële controle en handhaving.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

<span>%d</span> bloggers liken dit: